Πρωτοπορία και Ολοκληρωτισμός

1. Το 1972, ο Γερμανός συνθέτης Helmut Lachenmann εγκαταλείπει οριστικά το σειραϊσμό, με τη σύνθεση του Gran Torso, ενός κουαρτέτου εγχόρδων στο οποίο δε χρησιμοποιούνται καθόλου «ορθόδοξες» τεχνικές παιξίματος.
Γεννημένος το 1935, ο Lachenmann θυμάται ακόμη και σήμερα τη φωνή του Goebbels στο ράδιο το χειμώνα του 1942, να μιλάει για την τελική νίκη της κυρίαρχης φυλής και να ακολουθείται από μια «λαμπρή» εκτέλεση της 5ης του Beethoven.

lachenmann

2. To 1824 ο Ludwig van Beethoven ολοκληρώνει την 9η συμφωνία του, η οποία λέει το τελευταίο αντίο στον κλασσικισμό εισάγωντας ήχους πρωτόγνωρους για την εποχή.
Πολιτικά, η συμφωνία αυτή με τη θριαμβευτική Ωδή στη Χαρά του Schiller είναι ένα σύμβολο της δημοκρατίας και της ισονομίας. Ή τέλος πάντων, ο Μπετόβεν κάτι τέτοιο εννοούσε, όπως φαίνεται.
Πώς κατέληξε ο Μπετόβεν να θεωρείται σύμβολο του ναζισμού; Ένα ωραίο σχετικό αρθράκι με πολλές ιστορικές αναφορές εδώ.

beethoven

3. Δε χρειάζομαι άλλα global παραδείγματα. Ο καθένας μας έχει τα δικά του, μπορεί να τα επεξεργαστεί στο κεφάλι του. Οι συνειρμοί του Lachenmann είναι δικοί του, θα ήταν ανόητο να τους κρίνουμε. Το σημαντικό είναι ότι η ιδέα που ανέπτυξαν οι γερμανοί της γενιάς του Lachenmann σχετικά με τη γερμανική κλασική παράδοση, έκανε κάποιους από αυτούς να σκεφτούν σχετικά με τη σύνδεση της τέχνης με το φασισμό και άλλα πολύ ωραία και γόνιμα θέματα. Ο Lachenmann ανοιξε ένα τελείως καινούριο δρόμο με τη musique concrète instrumentale, αναμφισβήτητα. Εδώ με ενδιαφέρει η περίπτωση που το έργο του Helmut θα μπορούσε να έχει την ίδια μοίρα με το έργο του Ludwig. Να αποτελέσει δηλαδή υλικό ή ιδεολογική βάση για νέους ολοκληρωτισμούς.

4. Ο φασισμός έχει ένα κοινό χαρακτηριστικό με τον αναρχισμό. Μιλάει απλή γλώσσα, κατανοητή, γιατί απευθύνεται στον καταπιεσμένο και αλυσοδεμένο κόσμο, στους εργάτες, στους φτωχούς, φυσικά για διαφορετικούς λόγους και με διαφορετικούς σκοπούς. Αυτό είναι άλλωστε και το μοναδικό κοινό τους χαρακτηριστικό! Αν θέλουμε λοιπόν να βρούμε τις ρίζες του εκάστοτε φασιστικού πλοκαμιού, πρέπει να ερευνήσουμε εκεί που συχνάζει ο απλός «κοσμάκης». Η πολύ σημαντική δουλειά δε γίνεται στις μεγάλες συγκεντρώσεις και τις φανφάρες του κάθε Γκέμπελς-Καρατζαφέρη-Παπαθεμελή-κτλ, αλλά στις συνευρέσεις δυο και τριών ατόμων, όπου ο «συμπάσχων» φτωχοδιάβολος θα σε ταΐσει φασισμό μετά χαράς κι εσύ θα νομίζεις ότι κάποιος σου μιλούσε για επανάσταση… Τι εννοώ; ότι δυστυχώς ο φασισμός είναι παντού, μπορούμε να τον βρούμε μερικές φορές να σέρνεται και στα λόγια των φίλων μας.

5. Έτσι το παράδειγμά μου θα είναι μεμονωμένο, αντι-επιστημονικό και ανάξιο για εξαγωγή οποιωνδήποτε ασφαλών και τεκμηριωμένων συμπερασμάτων. Μια (ανώνυμη!!) κατάθεση μιας εμπειρίας μου προσωπικής σχετικά με το Lachenmann και τις αντιλήψεις του, τον αντίκτυπο αυτών και τη σχέση τους με τις διάφορες καθεστωτικές ιδεολογίες. Και ο καθένας ας συνδυάσει αυτά που διαβάζει με άλλα που διάβασε και με τις δικές του προσωπικές εμπειρίες και ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

6. Και αρχίζω να αφηγούμαι. Όταν πρωτοήρθα σε επαφή με τη μουσική του Lachenmann, γύρω στα 27-28 μου, ψάρωσα και φρίκαρα κάργα. Ήταν το Schwankungen am Rand, μου είχε δώσει ο τότε καθηγητής μου της σύνθεσης στο ΑΠΘ την παρτιτούρα και το CD και ανάθεμά με αν μπόρεσα να παρακολουθήσω τίποτα μετά τη 2η σελίδα. Ήταν ένας άλλος κόσμος για μένα. Προσέξτε: ένας άλλος κόσμος. Ούτε ο νέος κόσμος, ούτε ο μόνος κόσμος, ούτε ο κόσμος του μέλλοντος. Στο διεστραμμένο μου μυαλό, μπορούσε να χωράει αυτή η μουσική συνάμα με τις άλλες, γιατί στα δικά μου βιώματα δεν συμπεριλαμβάνονταν καθόλου μπετοβενικές συγχορδίες ως αποκορύφωμα των μισητών τσιρίδων του Γκέμπελς. Επομένως, η μουσική αυτή για μένα δεν ήταν μια εκδικητική σφαλιάρα ενάντια στο μπετοβενικό κατεστημένο, αλλά μάλλον μια γενναία αντιπαράθεση με το κατεστημένο που επιλέγει αποκλειστικά το Μπετόβεν (και την παράδοσή του) ως μονόδρομο.
Παρένθεση: Η δική μου ανακάλυψη του Μπετόβεν ήταν μια τελείως διαφορετική ιστορία: Έψαχνα στα 19 μου για τζαζ δισκάκια στο 7+7 στο Μοναστηράκι και έπεσα σε ένα δίσκο που τελείως άκυρα είχε μπλεχτεί στο λάθος stand: το κουαρτέτο σε ντο# ελάσσονα από τους απίστευτους Smetana Quartet, και με λίγα λόγια από τότε άρχισα να ακούω και αυτή την «κλασική» μουσική, με καθόλου «κλασική» διάθεση, όμως!
Να επιστρέψουμε στα πιο πρόσφατα. Μετά την πρώτη ενθουσιώδη επαφή με τη μουσική των θορύβων, έμαθα από «φίλους» διάφορους ότι αυτά τα πράγματα είναι μονόδρομος, ότι ο νέος δρόμος που χάραξε ο Lachenmann είναι ο νέος μονόδρομος, πρόσεχε μην πας κόντρα στο ρεύμα και σε κόψει κάνα φορτηγό! Άκουσα ανθρώπους να σνομπάρουν τις «κανονικές νότες», να μιλούν υποτιμητικά για οποιονδήποτε ασχολείται ακόμη με συνθέτες όπως ο Ligeti, και άλλα τέτοια πρωτοποριακά. Ο νέος δρόμος έγινε μονόδρομος και η εναλλακτική εκδοχή έγινε η μόνη λύση. Ο ίδιος ο Lachenmann, φυσικά, ως σκεπτόμενος άνθρωπος και κατεξοχήν αντιφασίστας, έχει διαφορετική άποψη. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά (προσεχτική, ε;) εδώ και θα καταλάβει. Επίσης υπάρχει μια ωραία συνεντευξούλα όπου ο Lachenmann αναφέρεται σε σύγχρονούς του Άγγλους συνθέτες εδώ.
Μπορεί άραγε ο ψι να κοιτάζει το α και έπειτα να λέει στον χι με ενθουσιασμό, «χι, εσύ βέβαια κοιτάς το β, αλλά δες και το α;» Ή πάντα θα κυριαρχεί το φαινόμενο όπου ο ψι αφού είδε το α αποφάσισε ότι τα β,γ,δ,ε,ζ,η,θ,ι,κ,λ,μ,ν,ξ,ο,π,ρ,σ,τ,υ,φ,χ,ψ,ω είναι σκουπίδια;

7. Αυτά τα ολίγα, δε θέλω να πω άλλα σχετικά με αυτό. Μόνο γενικά υπενθυμίζω: Το να πολεμάς τα παλιά δόγματα στήνοντας καινούρια δόγματα είναι και βλακώδες και ντεμοντέ.
Δε διαφέρουν στο ελάχιστο οι νοσταλγοί του παρελθόντος από τους πρωτεργάτες του μέλλοντος, αν οι τελευταίοι δε χαρακτηρίζονται από το ανοιχτό τους πνεύμα και τη συνεχή διάθεση αναζήτησης.
Πάρτε λοιπόν την παρτιτούρα ενός έργου του Lachenmann, αντιγράψτε σκόρπια μερικές τεχνικές και όταν πάτε να του το δείξετε και σας πει, τι πίπες είν’αυτές, μην έχετε παράπονο!

Σημ. Όλα τα πρόσωπα αυτού του άρθρου είναι φανταστικά και ουδέποτε υπήρξαν. Όχι, όχι, δεν ειρωνεύομαι, η σημείωση αυτή τίθεται για λόγους νομικούς.

Advertisements

04/02/2009. Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . γούστα και άλλα....

Σχολιάστε

Be the first to comment!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Trackback URI

Αρέσει σε %d bloggers: