Zbigniew Herbert – Apollo i Marsjasz

μετά την ενθουσιώδη προτροπή των χιλιάδων αναγνωστών μας, δίνουμε στο λαό το Zbigniew. Σήμερα κατ’αποκλειστικότητα δίνουμε στους αναγνώστες μας το κλασικό αιρετικό ποίημα Απόλλων και Μαρσύας. Η μετάφραση αυτή είναι προϊόν της συλλογικής διεθνιστικής αυτόνομης συνεργασίας της ελληνοπολωνικής κολεκτίβας issipap & aurora.
Πάντα με τη χαρακτηριστική μας σχολαστικότητα, η οποία μας έφερε στην κορυφή των προτιμήσεών σας!

Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στη συλλογή Studium Przedmiotu (σπουδή αντικειμένου) το 1961.

Apollo i Marsjasz

właściwy pojedynek Apollona
z Marsjaszem
(słuch absolutny
kontra ogromna skala)
odbywa się pod wieczór
gdy jak już wiemy
sędziowie
przyznali zwycięstwo bogu
mocno przywiązany do drzewa
dokładnie odarty ze skóry
Marsjasz
krzyczy
zanim krzyk jego dojdzie
do jego wysokich uszu
wypoczywa w cieniu tego krzyku
wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

tylko z pozoru
głos Marsjasza
jest monotonny
i składa się z jednej samogłoski
A

w istocie
opowiada
Marsjasz
nieprzebrane bogactwo
swego ciała

łyse góry wątroby
pokarmów białe wąwozy
szumiące lasy płuc
słodkie pagórki mięśni
stawy żółć krew i dreszcze
zimowy wiatr kości
nad solą pamięci

wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

teraz do chóru
przyłącza się stos pacierzowy Marsjasza
w zasadzie to samo A
tylko głębsze z dodatkiem rdzy

to już jest ponad wytrzymałość
boga o nerwach z tworzyw sztucznych

żwirową aleją
wysadzaną bukszpanem
odchodzi zwycięzca
zastanawiając się
czy z wycia Marsjasza
nie powstanie z czasem
nowa gałąź
sztuki – powiedzmy – konkretnej

nagle
pod nogi upada mu
skamieniały słowik

odwraca głowę
i widzi
że drzewo do którego przywiązany był Marsjasz
jest siwe

zupełnie

.

Απόλλων και Μαρσύας

Η καθοριστική αναμέτρηση του Απόλλωνα
με το Μαρσύα
(η απόλυτη ακοή
κόντρα στην τεράστια έκταση)
διαδραματίζεται κατά το σούρουπο
όταν όπως ήδη γνωρίζουμε
οι δικαστές
έχουν απονείμει τη νίκη στο θεό

σφιχτά δεμένος στο δέντρο
το δέρμα του με ακρίβεια γδαρμένο
ο Μαρσύας
κραυγάζει
μέχρι να φτάσει η κραυγή του
στα ψηλά αυτιά του
ξαποσταίνει στη σκιά εκείνης της κραυγής

συγκλονισμένος από ένα ρίγος απέχθειας
ο Απόλλων καθαρίζει το όργανό του

μόνο φαινομενικά
η φωνή του Μαρσύα
είναι μονότονη
και αποτελούμενη από ένα μόνο φώνημα
Α

στην πραγματικότητα
διηγείται
ο Μαρσύας
τον απροσμέτρητο πλούτο
του κορμιού του

φαλακρά βουνά συκωτιού
λευκές ρεματιές από τροφές
θροΐζοντα δάση πνευμόνων
γλυκείς λοφίσκοι μυών
σύνδεσμοι* χολή αίμα και ρίγη
ένας χειμωνιάτικος άνεμος κοκκάλων
πάνω από το αλάτι της θύμησης

συγκλονισμένος από ένα ρίγος απέχθειας
ο Απόλλων καθαρίζει το όργανό του

τώρα με το Χορό
σμίγει η ραχοκοκαλιά** του Μαρσύα
κατ’ αρχήν το ίδιο Α
όμως βαθύτερο με την προσθήκη σκουριάς

αυτό πια είναι πέρα από τα όρια της ανοχής
του θεού με τα νεύρα από συνθετικές ίνες

απ’ το χαλικοστρωμένο μονοπάτι
περιφραγμένο με πυξάρια***
αποχωρεί ο νικητής
διερωτώμενος
μήπως από το ουρλιαχτό του Μαρσύα
δε θα ξεπηδήσει κάποτε
μια νέα μορφή
τέχνης -ας πούμε- συγκεκριμένης

ξαφνικά
στα πόδια του πέφτει
ένα πετρωμένο νυχτοπούλι

γυρίζει το κεφάλι
και βλέπει
ότι το δέντρο στο οποίο ήταν δεμένος ο Μαρσύας
έχει κατάλευκη κόμη

τελείως

_________________________________________________________________________________

σύνδεσμοι* : η λέξη staw σημαίνει

1. (ανατομία) σύνδεσμος (joint, στην αγγλική μετάφραση του Miłοsz)
και
2. γούρνα, λάκκος, λιμνούλα

οπότε ο Πολωνός αναγνώστης εδώ μπορεί να διαβάσει επίσης «λίμνες από χολή, αίμα και ρίγη»

ραχοκοκαλιά** : stos pacierzowy σημαίνει

1. ραχοκοκαλιά (backbone, που προτιμήθηκε από τον Miłosz στην αγγλική μετάφραση)
αλλά και
2. προσευχητικό συνονθύλευμα, ή πιο ελεύθερα, παραλήρημα προσευχών

οπότε και εδώ ο Πολωνός ίσως διαβάζει επίσης «σμίγει το προσευχητικό ντελήριο του Μαρσύα»

πυξάρια*** : όμορφα θαμνάκια σαν και τούτα δώ

Advertisements

26/01/2009. Ετικέτες: . γούστα και άλλα....

2 Σχόλια

  1. σαμσών replied:

    ο μύθος εδώ: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CF%81%CF%83%CF%8D%CE%B1%CF%82

    πολύ όμορφο στιγμιότυπο. ενδιαφέρον οτι μεταθέτει τη πραγματική μονομαχία από τη λήξη της και μετά παίρνοντας με τον τρόπο αυτό σαφή θέση υπέρ του νικημένου. έχεις την ίδια εντύπωση;

    καλή δουλειά-

  2. issipap replied:

    κι εγώ σαμσών το ίδιο νομίζω.

    και σε τούτο το ποίημα πρέπει να θυμηθούμε ότι ο Χέρμπερτ ήταν θρησκευόμενος:
    αυτό κάνει πιο σαφή την τελευταία εικόνα, του απορημένου ζωχάδα θεού που γυρίζοντας το κεφάλι βρίσκεται αντιμέτωπος με το θαύμα της μεταμόρφωσης.
    Για άλλη μια φορά, ο Χέρμπερτ αγιοποιεί το «άλλο», εδώ το διονυσιακό, κάτι που δε θα περίμεναν τα επίσημα απολλώνια κεφάλια της Εκκλησίας, ούτε της δικής του, ούτε καμίας.

    ο Μαρσύας είναι κάθε άλλο παρά ταπεινός: ο Μαρσύας είναι ο σάτυρος που δεν αρνήθηκε το χαρακτηρισμό του ισόθεου, για το παίξιμό του. Αλλά ο Χέρμπερτ δεν ασχολείται με την ύβρι, φυσικά. Όπως και ο Καστοριάδης στα σχόλιά του για τον Προμηθέα του Αισχύλου, θαυμάζει τον Άνθρωπο (ή τελοσπάντων τον ημίθεο, τον τιτάνα, εμ πάσει περιπτώσει το μη-θεό) που υψώνει το ανάστημα του πνεύματός του απέναντι στο θείο νόμο. Ο Μαρσύας του Χέρμπερτ μου θυμίζει τον Σίσυφο ή το Χριστό του Καμύ: δικαιώνεται μέσα από το παράλογο της πράξης του.

    Σύμφωνα με μία εκδοχή του μύθου, ο αγώνας έληξε ισόπαλος, αλλά μετά με τέχνασμα ο πονηρός θεός, επειδή γνώριζε και στοιχεία οργανογνωσίας, κέρδισε με μπαμπεσιά: Αφού είδε κι απόειδε ότι οι Μούσες τέρπονται εξίσου από το τραγούδι των δύο, έκανε νέα πρόκληση, να γυρίσουν τα όργανα ανάποδα και να παίξουν. Φυσικά, αυτός έπαιξε τη λύρα του άνετα, εκώ ο Μαρσύας με τον αυλό πήρε τον μπούλο που λέμε!

    Ο Χέρμπερτ εδώ υπερασπίζεται τους χαμένους της ιστορίας, όπως και στους τελευταίους στίχους του «ο κύριος Cogito περί γνώσης.» Αλλά δεν υπάρχει ηττοπάθεια σε αυτή του τη συμπάθεια: ο Απόλλων βλέπει μια νέα τέχνη να γεννιέται, είναι θορυβημένος. Φοβάται για το status quo. Ίσως μια μέρα, λοιπόν…

    Η δική μου προσωπική ανάγνωση φυσικά είναι απολύτως πολιτική και με πολύ συγκεκριμένους συνειρμούς! Ο δεμένος Μαρσύας είναι τα δεμένα παιδιά στη ΓΑΔΑ ή στη Λάρισσα, ή οπουδήποτε αλλού υπάρχουν δεμένα παιδιά, δηλαδή παντού. Ο ευέξαπτος παντοδύναμος θεός με τα νεύρα από νάυλον είναι το κράτος της καταστολής και των μπάτσων και η νέα, concrete art είναι η αυτοθεσμιζόμενη κοινωνία του μέλλοντος.

    Για άλλη μια φορά, Σαμσών, ανοίγοντας τα σχόλια ανοίγεις τη συζήτηση που μπορεί να είναι πιο προσωπική και πιο τολμηρή. Το πώς διαβάζουν οι καθεστωτικοί τον Χέρμπερτ ή οποιονδήποτε άλλο ποιητή είναι βέβαια άλλο θέμα. Κάποια στιγμή μπορούμε να δούμε πώς αναλύουν αυτό το ποίημα κάποιοι επίσημοι Πολωνοί φιλόλογοι. Όχι ότι θα φωτιστούμε φιλολογικώς, αλλά θα είναι διαφωτιστικό για το πώς η ιστορία καταγράφεται πάντα μέσω της διαστρέβλωσής της.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Trackback URI

Αρέσει σε %d bloggers: