Zbigniew Herbert – Apollo i Marsjasz

μετά την ενθουσιώδη προτροπή των χιλιάδων αναγνωστών μας, δίνουμε στο λαό το Zbigniew. Σήμερα κατ’αποκλειστικότητα δίνουμε στους αναγνώστες μας το κλασικό αιρετικό ποίημα Απόλλων και Μαρσύας. Η μετάφραση αυτή είναι προϊόν της συλλογικής διεθνιστικής αυτόνομης συνεργασίας της ελληνοπολωνικής κολεκτίβας issipap & aurora.
Πάντα με τη χαρακτηριστική μας σχολαστικότητα, η οποία μας έφερε στην κορυφή των προτιμήσεών σας!

Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στη συλλογή Studium Przedmiotu (σπουδή αντικειμένου) το 1961.

Apollo i Marsjasz

właściwy pojedynek Apollona
z Marsjaszem
(słuch absolutny
kontra ogromna skala)
odbywa się pod wieczór
gdy jak już wiemy
sędziowie
przyznali zwycięstwo bogu
mocno przywiązany do drzewa
dokładnie odarty ze skóry
Marsjasz
krzyczy
zanim krzyk jego dojdzie
do jego wysokich uszu
wypoczywa w cieniu tego krzyku
wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

tylko z pozoru
głos Marsjasza
jest monotonny
i składa się z jednej samogłoski
A

w istocie
opowiada
Marsjasz
nieprzebrane bogactwo
swego ciała

łyse góry wątroby
pokarmów białe wąwozy
szumiące lasy płuc
słodkie pagórki mięśni
stawy żółć krew i dreszcze
zimowy wiatr kości
nad solą pamięci

wstrząsany dreszczem obrzydzenia
Apollo czyści swój instrument

teraz do chóru
przyłącza się stos pacierzowy Marsjasza
w zasadzie to samo A
tylko głębsze z dodatkiem rdzy

to już jest ponad wytrzymałość
boga o nerwach z tworzyw sztucznych

żwirową aleją
wysadzaną bukszpanem
odchodzi zwycięzca
zastanawiając się
czy z wycia Marsjasza
nie powstanie z czasem
nowa gałąź
sztuki – powiedzmy – konkretnej

nagle
pod nogi upada mu
skamieniały słowik

odwraca głowę
i widzi
że drzewo do którego przywiązany był Marsjasz
jest siwe

zupełnie

.

Απόλλων και Μαρσύας

Η καθοριστική αναμέτρηση του Απόλλωνα
με το Μαρσύα
(η απόλυτη ακοή
κόντρα στην τεράστια έκταση)
διαδραματίζεται κατά το σούρουπο
όταν όπως ήδη γνωρίζουμε
οι δικαστές
έχουν απονείμει τη νίκη στο θεό

σφιχτά δεμένος στο δέντρο
το δέρμα του με ακρίβεια γδαρμένο
ο Μαρσύας
κραυγάζει
μέχρι να φτάσει η κραυγή του
στα ψηλά αυτιά του
ξαποσταίνει στη σκιά εκείνης της κραυγής

συγκλονισμένος από ένα ρίγος απέχθειας
ο Απόλλων καθαρίζει το όργανό του

μόνο φαινομενικά
η φωνή του Μαρσύα
είναι μονότονη
και αποτελούμενη από ένα μόνο φώνημα
Α

στην πραγματικότητα
διηγείται
ο Μαρσύας
τον απροσμέτρητο πλούτο
του κορμιού του

φαλακρά βουνά συκωτιού
λευκές ρεματιές από τροφές
θροΐζοντα δάση πνευμόνων
γλυκείς λοφίσκοι μυών
σύνδεσμοι* χολή αίμα και ρίγη
ένας χειμωνιάτικος άνεμος κοκκάλων
πάνω από το αλάτι της θύμησης

συγκλονισμένος από ένα ρίγος απέχθειας
ο Απόλλων καθαρίζει το όργανό του

τώρα με το Χορό
σμίγει η ραχοκοκαλιά** του Μαρσύα
κατ’ αρχήν το ίδιο Α
όμως βαθύτερο με την προσθήκη σκουριάς

αυτό πια είναι πέρα από τα όρια της ανοχής
του θεού με τα νεύρα από συνθετικές ίνες

απ’ το χαλικοστρωμένο μονοπάτι
περιφραγμένο με πυξάρια***
αποχωρεί ο νικητής
διερωτώμενος
μήπως από το ουρλιαχτό του Μαρσύα
δε θα ξεπηδήσει κάποτε
μια νέα μορφή
τέχνης -ας πούμε- συγκεκριμένης

ξαφνικά
στα πόδια του πέφτει
ένα πετρωμένο νυχτοπούλι

γυρίζει το κεφάλι
και βλέπει
ότι το δέντρο στο οποίο ήταν δεμένος ο Μαρσύας
έχει κατάλευκη κόμη

τελείως

_________________________________________________________________________________

σύνδεσμοι* : η λέξη staw σημαίνει

1. (ανατομία) σύνδεσμος (joint, στην αγγλική μετάφραση του Miłοsz)
και
2. γούρνα, λάκκος, λιμνούλα

οπότε ο Πολωνός αναγνώστης εδώ μπορεί να διαβάσει επίσης «λίμνες από χολή, αίμα και ρίγη»

ραχοκοκαλιά** : stos pacierzowy σημαίνει

1. ραχοκοκαλιά (backbone, που προτιμήθηκε από τον Miłosz στην αγγλική μετάφραση)
αλλά και
2. προσευχητικό συνονθύλευμα, ή πιο ελεύθερα, παραλήρημα προσευχών

οπότε και εδώ ο Πολωνός ίσως διαβάζει επίσης «σμίγει το προσευχητικό ντελήριο του Μαρσύα»

πυξάρια*** : όμορφα θαμνάκια σαν και τούτα δώ

26/01/2009. Ετικέτες: . γούστα και άλλα.... 2 Σχόλια .

«Ελεύθερος τύπος» και Ελευθεροτυπία… Ανιχνεύοντας μικροδιαφορές

η διαφορά ανάμεσα στην ελευθεροτυπία και τον ελεύθερο τύπο: σχετικά με το μνημόσυνο του αλέξανδρου γρηγορόπουλου, έγραψαν (οι υπογραμμίσεις δικές μου)

«Ελεύθερος» τύπος
19/1/2009
Σαράντα μέρες χωρίς τον Αλέξη
Με «σεβασμό και αξιοπρέπεια» τίμησαν τη μνήμη του συγγενείς και φίλοι
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΙΑ
«Αν είχα χρόνο. Αν μ’ άφηνε ο θάνατος που κανείς δεν σταμάτησε. Αν μπορούσα να σας πω. Πεθαίνω. Ομως εσείς ζείτε. Δικαιώστε με. Πείτε για μένα. Προπάντων στους ανύποπτους. Σε κείνους που δεν ξέρουν…». Οι στίχοι από τον Αμλετ του Σαίξπηρ, χαραγμένοι στον τάφο του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου που δολοφονήθηκε πριν από 40 μέρες στα Εξάρχεια, έστελναν το δικό τους μήνυμα για δικαίωση. Στο μνημόσυνο που τελέστηκε χθες στο νεκροταφείο του Π. Φαλήρου όλα ήταν ήρεμα, όπως ακριβώς ήθελε η οικογένεια, «για να τιμηθεί πραγματικά η μνήμη του παιδιού», χωρίς καν την παρουσία αστυνομικών δυνάμεων καθώς την περιφρούρηση του χώρου ανέλαβε ο Δήμος Π. Φαλήρου. Μάλιστα, ο δήμαρχος Π. Φαλήρου κ. Διονύσης Χατζηδάκης με επιστολή του προς τον υπ. Εσωτερικών κ. Προκόπη Παυλόπουλο είχε ζητήσει να μην παραβρεθεί η Αστυνομία. «Θεέ μου, καν’ τον άγγελο! Να φωτίζει τη νεολαία της Ελλάδας και όλου του κόσμου. Να ‘χει αξίες και ιδανικά. Να μην πάει χαμένη η θυσία του. Αγγελος είσαι. Αγγελος! Υποκλινόμαστε…». Η γιαγιά του 15χρονου μονολογούσε πάνω από τον τάφο. Τραγική φιγούρα η μάνα του, που ήθελε «αξιοπρέπεια και σεβασμό στη μνήμη του παιδιού της». Και όλοι αυτό έκαναν και στο μνημόσυνο, στο οποίο χοροστάτησε ο μητροπολίτης Νέας Σμύρνης Συμεών αλλά και Αρμένιος ιερέας λόγω της αρμενικής καταγωγής της. Και αν ακούστηκαν κάποια συνθήματα δεν ήταν παρά η αντίδραση των φίλων και των συμμαθητών που θέλουν να τον θυμούνται με το δικό τους τρόπο. Φεύγοντας άφησαν ένα λουλούδι στην πλάκα που έγραφε: «Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος. Δολοφονήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 2008».

19/1/2009
Ελευθεροτυπία
ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΜΕ ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑΤΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΙΩΠΗ
«Θέλουμε δικαίωση για τον Αλέξη»
Με χειροκροτήματα, συνθήματα και με μακρά διαστήματα εκκωφαντικής σιωπής, μέσα σε ένα ιδιαιτέρως φορτισμένο κλίμα, ολοκληρώθηκε χθες η επιμνημόσυνη δέηση στη μνήμη του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Σαράντα δύο ημέρες από τον θάνατο του 15χρονου μαθητή, που έπεσε νεκρός από τις σφαίρες ειδικού φρουρού το βράδυ του Σαββάτου 6 Δεκεμβρίου, δεκάδες κόσμου βρέθηκαν στο κοιμητήριο του Παλαιού Φαλήρου για να τιμήσουν τη μνήμη του και να συμπαρασταθούν στην οικογένειά του. Πολλοί νέοι δακρυσμένοι, γονείς πιασμένοι χέρι χέρι με τα παιδιά τους, συγγενείς, συμμαθητές και φίλοι του Αλέξανδρου προσέρχονταν από πολύ νωρίς. Ανάμεσα στους οικείους του και πολλοί άγνωστοι που, αν και δεν τον γνώρισαν ποτέ από κοντά, παραβρέθηκαν στο μνημόσυνο για να αφήσουν ένα λουλούδι και να δηλώσουν με τη διακριτική τους παρουσία ότι δεν ξεχνούν… «Θεέ μου, κάν’ τον άγγελο, να φωτίζει τη νεολαία στην Ελλάδα και σ’ όλο τον κόσμο, να έχει αξίες και ιδανικά, να μην πάει η θυσία του χαμένη. Δεν χάνω την πίστη μου. Αγγελος είσαι, υποκλινόμαστε», ξεσπάει η γιαγιά του, αγκαλιάζοντας τους φίλους του εγγονού της που στέκονται κοντά της. Συγκινημένοι όλοι, στο τέλος της τελετής ξέσπασαν σε χειροκροτήματα. «Αθάνατος», φώναξε κάποιος και ακολούθησαν κι άλλοι: «Θέλουμε δικαίωση και τιμωρία», «ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη, αυτός ο χρόνος ανήκει στον Αλέξη». Η τελετή έληξε ήρεμα, χωρίς την αστυνομική παρουσία στη γύρω περιοχή, κατόπιν πρωτοβουλίας του δημάρχου Παλαιού Φαλήρου. Την περιφρούρηση είχε αναλάβει ο ίδιος ο δήμος, ώστε να μην επαναληφθούν τα επεισόδια που σημειώθηκαν στην κηδεία του Αλέξανδρου. Οι φίλοι του Αλέξανδρου και οι νεότεροι σε ηλικία έμειναν κοντά του μέχρι αργά το μεσημέρι. Τα λουλούδια κόντευαν να σκεπάσουν το όνομά του και τις δύο μαύρες πλάκες στο μνήμα. Η μία, πλάι στη φωτογραφία του, γράφει: «Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος – ετών 15 – Δολοφονήθηκε 6 Δεκεμβρίου 2008». Στην άλλη, τα γραφόμενα του Σέξπιρ αφήνουν το διαχρονικό μήνυμα που χάραξαν οι γονείς του Αλέξανδρου: «Αν είχα χρόνο… Αν μ’ άφηνε ο θάνατος που κανείς δεν σταμάτησε… Αν μπορούσα να σας πω. Πεθαίνω. Ομως εσείς ζείτε. Δικαιώστε με. Πείτε για μένα. Προπάντων στους ανύποπτους. Σε κείνους που δεν ξέρουν… Οι φίλοι μου με λέγαν πρίγκιπα. Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι το όνομά μου θα επικρατούσε τόσο πολύ στον κόσμο. Αυτοί οι πρίγκιπες πεθαίνουν αθώοι, δολοφονημένοι σε μάχες που δεν δόθηκαν ποτέ…», οι στίχοι από τον «Αμλετ» πάνω στη γρανιτένια πλάκα. Για τον Αλέξανδρο και για τον κάθε μικρό «πρίγκιπα» όλου του κόσμου.
ΚΑΤΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ

μεχρι εκεί.

η διαφορά των δύο ορίζει τα όρια του επιτρεπτού πολιτικού σχολίου στην παρούσα κοινωνία. Αν και η ελευθεροτυπία παίζει λίγο και με το απαγορευμένο, γιατί αναφέρει συνθήματα, και ως γνωστόν η αναφορά στα επιχειρήματα των «τρομοκρατών» απαγορεύεται…

μνημόσυνο σημαίνει μνήμη.
ο ελέυθερος τύπος επιθυμεί να ξεχάσουμε, παραμορφώνοντας την αλήθεια και ασκώντας αισχρή, παραπλανητική και καθεστωτική δημοσιογραφία.
Η ελευθεροτυπία μάλλον όχι, αν και ποτέ δε μπορείς να είσαι σίγουρος, για άλλους πιο πολύπλοκους λόγους…

τώρα αν κανείς από τους φίλους του Αλέξη που θέλουν να τον θυμούνται με το δικό τους τρόπο άθελά του εξοστρακίσει καμιά κοτρόνα προς τις τζαμαρίες του «ελεύθερου» τύπου, ποιος θα φταίει;

20/01/2009. επίκαιρα-τραγελαφικά. Σχολιάστε.

Επιστολή γονέα ανηλίκου κατηγορούμενου ως «τρομοκράτης»

Έχει δημοσιευτεί σχεδόν παντού. Η υπογράμμιση δική μου.

Ευχαριστώ όλους τους Δημοτικούς Συμβούλους, τον Δήμαρχο και τους πολίτες της πόλης που εξέφρασαν τη συμπαράστασή τους στα παιδιά μας και συμφώνησαν στο Δημοτικό Συμβούλιο για ομόφωνο ψήφισμα συμπαράστασης (έστω και αν κάποιοι αναίρεσαν το λόγο τους μετά).

Θα επαναλάβω το κατηγορητήριο γιατί ξέρω ότι κάθε φορά που το βλέπουν ή τ ακούνε οι συντάκτες του σε δημόσια θέα, οι λέξεις του καρφώνονται σαν πρόκες στο μυαλό τους…

«…συγκρότηση δομημένης και με διαρκή δράση τρομοκρατικής ομάδας/εγκληματικής οργάνωσης…λειτουργούσε σε οργανωμένη βάση και με κατανεμημένους ρόλους, με διαρκή λειτουργία προς τα έξω …δεν σχηματίστηκε περιστασιακά, αλλά με μόνιμο και σταθερό χαρακτήρα» κά, κά, κά.

Αρκετά. Δεν προχωρώ γιατί τους λυπάμαι. Έχω αρχίσει να τους λυπάμαι.

Θα ρωτήσω την πόλη: Υπάρχει έστω και ένας πολίτης που θα έρθει επώνυμα και δημόσια να δηλώσει ότι πιστεύει πως υπάρχει 1 στις 1000 πιθανότητες αυτό το κατηγορητήριο ν αληθεύει για τα παιδιά μας;

Αν υπάρξει, τότε δέχομαι να μη λάβετε υπόψη σας καθόλου την υπόλοιπη επιστολή μου και να τη θεωρήσετε και ανοησίες.

Δεν είμαι δικηγόρος…δεν ξέρω να χειρίζομαι το νόμο.

Είμαι όμως πολίτης. Με λογική και δικαίωμα λόγου.

Και φωνάζω δυνατά και με βεβαιότητα:

Αυτό δεν είναι νόμος. Αυτό το κατηγορητήριο δεν είναι εφαρμογή νόμου. Αυτό το σκουπίδι δεν έχει σχέση με τον νόμο. Είναι κατάχρηση εξουσίας. Παράνομο, αντισυνταγματικό. Άδικο. Παράλογο.

Δεν σας ενοχλεί η Δικαιοσύνη να χρησιμοποιείται για την επιβολή πολιτικών επιλογών; Πως θα προστατεύσετε τους πολίτες που θ αντιμετωπίσουν αύριο παρόμοιο εφιάλτη; Είναι δυνατόν εν έτει 2008 μια κοινωνία και οι ταγοί της να πιστεύουν σε Πυθίες και να επιτρέπουν αυτές οι Πυθίες να παίζουν καθοριστικό ρόλο για την τύχη των πολιτών; 3 συντάκτες ενός κειμένου να λένε ασυναρτησίες που σύσσωμη η κοινωνία δεν πιστεύει και κανείς να μη μιλάει για τη θέση αυτών των κυρίων και άνθρωποι που κατέχουν υπεύθυνες θέσεις να λένε ότι πρόκειται για εφαρμογή νόμου (εφαρμογή τρομονόμου ή όπως αλλιώς θέλετε); Όταν Δημοτικός Σύμβουλος τοποθετήθηκε με τη φράση «σαν δικηγόρος ντρέπομαι…»… Πού είναι ο Δικηγορικός Σύλλογος;

Φανταστείτε ότι είστε σε μια αίθουσα χειρουργείου. Και ότι έρχεται ένα παιδί για μια επέμβαση. Ας υποθέσουμε ότι έκανε μια ζαβολιά και τραυματίστηκε (σοβαρά αν θέλετε).

Ο χειρούργος κρατάει ένα νυστέρι, που λέγεται νόμος. Είναι εκπαιδευμένος, ξέρει να χειρίζεται τον νόμο, ξέρει τι να κάνει στη συγκεκριμένη επέμβαση.

Αυτός όμως σηκώνει απειλητικά προς το παιδί το νυστέρι και φωνάζει:

Θα σου εγχειρήσω τον εγκέφαλο, θα σου μεταμοσχεύσω την καρδιά, θα σου εγχειρήσω το πνευμόνι.

Το παιδί παγωμένο τον κοιτάζει κι αναρωτιέται (κι εσείς δεν θ αναρωτιόσασταν;):

Τι είναι τώρα αυτός: χειρούργος ή κ…………ς;

Μπορεί αυτό το παιδί να πάει μετά να ξαπλώσει στο χειρουργικό κρεβάτι και να δεχθεί να το εγχειρήσει τέτοιος…χειρούργος;

Εσείς θα δεχόσασταν να εγχειριστείτε από τέτοιο…χειρούργο;

Μου λένε εμπιστευτικά και μαθαίνω ότι και άλλοι, αν όχι όλοι οι Δημοτικοί Σύμβουλοι και όχι μόνο, ξέρουν πως οι εμπλεκόμενοι έχουν μεγάλη δύναμη.

Ρωτάω: Αυτό δεν πρέπει να τους ανησυχεί; Αυτό δεν δημιουργεί κινδύνους για την τύχη των πολιτών; Αυτό δεν πρέπει να το θέσουν σαν πρόβλημα της πόλης;

Γιατί κανείς δεν έθεσε το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο, αν και τους το ζήτησα δημόσια;

Ζητώ, στηριζόμενος στη δημόσια τοποθέτηση του Δημάρχου στο Δημοτικό Συμβούλιο, να οριστεί συνάντηση και να κληθούν οι γονείς, οι φορείς, οι παρατάξεις κλπ και να συζητηθεί το θέμα δημόσια («με κανάλια κλπ» σύμφωνα με τα λόγια του Δημάρχου).

26/12/08

20/01/2009. επίκαιρα-τραγελαφικά. Σχολιάστε.

Carlos Latuff

gaza

Carlos Latuff‘s statement: I’d like to beg all viewers to spread this image anywhere, as a way to expose Israeli war crimes against Palestinians. Use it on t-shirts, posters, banners. Reproduce it in zines, papers, magazines, and make it visible everywhere. Here is the high-resolution version for printing purposes: [ link ]
Thank you in the name of every suffering Palestinian.

18/01/2009. Ετικέτες: , , , . Uncategorized. Σχολιάστε.

Zbigniew Herbert – Χάρης Βλαβιανός

Ένας από τους σημαντικότερους Πολωνούς ποιητές είναι ο Zbigniew Herbert. Μεταφράσεις στα Ελληνικά (αντιγράφω από άρθρο του Καθηγητή Νάσου Βαγενά, στο Βήμα, 7 Οκτ 2001): Μια Εκλογή από το έργο του με 34 ποιήματα μεταφρασμένα από τον Σπύρο Τσακνιά (Εγνατία, 1979)· 10 μεταφράσεις ποιημάτων του από τον Βασίλη Καραβίτη (Συγκομιδή, Γνώση, 1988)· 3 από τον Γ.Π. Σαββίδη (περ. Ακτή, Φθινόπωρο 1991 = Εδώδιμα αποικιακά, Ερμής, 2000)· 20 από τον Χάρη Βλαβιανό (περ. Ποίηση, αρ. 14, 1999)· και μερικές ακόμη μεμονωμένες σε κάποια έντυπα, συνέθεταν ένα σώμα μεταφράσεων που έδινε μιαν εικόνα του έργου του σημαντικότερου Πολωνού ποιητή μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Στο σώμα αυτό προστέθηκαν, στην αρχή του 2001, δώδεκα μεταφράσεις (Ζ. Χέρμπερτ, Ποιήματα, Παρασκήνιο) από τον Γιώργο Ζ. Χριστοδουλίδη (που το 1999 είχε περιλάβει δύο άλλες μεταφράσεις του από τον Χέρμπερτ στην ανθολογία του Βροχή θανάτου: Ποιήματα του πολέμου, Παρασκήνιο), και, την άνοιξη του 2001, δύο ακόμη (και αποσπάσματα μεταφράσεων) από τον Ερωτόκριτο Μωραΐτη, που περιέχονται στη μετάφρασή του ενός δοκιμίου του Σέημους Χήνυ για τον Χέρμπερτ (περ. Πόρφυρας, αρ. 99, Απρίλιος – Ιούνιος 2001).

Μια πιο ολοκληρωμένη εργασία έκανε ο γνωστός ποιητής Χάρης Βλαβιανός: Zbigniew Herbert, Η ψυχή του κ. Cogito και άλλα ποιήματα, Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2001. Ο Βλαβιανός μεταφράζει τον Herbert από την αγγλική μετάφραση. Τις περισσότερες μεταφράσεις από τα πολωνικά στα αγγλικά έκανε ο Πολωνός ποιητής και φίλος του Ζμπίγκνιεφ, Czesław Miłosz. Άλλες έγιναν από τον Peter Dale Scott και άλλες από τους John και Bogdana Carpenter και επίσης από τους Stanisław Barańczak και Claire Cavanach. Η ποίηση χάνει πολλά όταν μεταφράζεται, τουλάχιστον όμως πρέπει να μεταφράζεται μία φορά, και όχι από γλώσσα σε γλώσσα, σαν… αλυσιδωτή αντίδραση! Και τι να έκανε ο Βλαβιανός, θα μου πείτε, να μάθαινε πολωνικά; Μια ενδεχόμενη θετική απάντησή μου σε αυτό θα προκαλούσε τα γέλια, δε μαθαίνει κανείς μια τόσο δύσκολη γλώσσα μόνο και μόνο για να μεταφράσει καμιά σαρανταριά (38 για την ακρίβεια) ποιήματα. Κάποιος θα έλεγε: Τότε, ας μη μετέφραζε. Έλα όμως που το έκανε, τι να κάνουμε τώρα, να τον κρεμάσουμε; Να μην τον κρεμάσουμε, ας πούμε όμως ταπεινά μια απλή λύση: Όπως αναγνωρίζει και ο Czesław Miłosz αλλά και ο ίδιος ο Βλαβιανός, η ποίηση του Χέρμπερτ είναι αρκετά straightforward, ώστε να αποδίδεται εύκολα στα Αγγλικά, επίσης, θα συμπληρώναμε, και στα Ελληνικά και σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα, ακόμη και στα απλά Κινέζικα, τα ιδεογράμματα είναι ίσως ιδανικά για το staccato λόγο του Herbert! Δεν υπάρχουν στο Χέρμπερτ λέξεις ή φράσεις-παγίδες, διφορούμενα νοήματα, κρυμμένα τερτίπια του λόγου. Όλα είναι τόσο ξεκάθαρα που αρκεί ο μεταφραστής να αποδώσει με ακρίβεια σχεδόν λεξικογράφου, τα όσα βλέπει στο πρωτότυπο. Ο ίδιος ο Χέρμπερτ το φανερώνει αυτό με τους στίχους του (στην αγγλική μετάφραση των John και Bogdana Carpenter.)

Mr. Cogito never trusted
tricks of the imagination
[…]
he would rarely soar
on the wings of a metaphor
and then he fell like Icarus
into the embrace of the Great Mother
he adored tautologies
explanations
idem per idem

that a bird is a bird
slavery means slavery
a knife is a knife
death remains death.

Ήδη μαντεύετε ποια λύση θα πρότεινα στο Βλαβιανό: Επαφή με το πρωτότυπο φυσικά και συνεχής αντιπαραβολή με την αγγλική μετάφραση αλλά και με ένα καλό πολωνο-ελληνικό λεξικό. Για να μην κουράζεστε, τέτοιο λεξικό δεν υπάρχει σε κανένα ελληνικό βιβλιοπωλείο, πρέπει να ‘ρθεί κανείς στην Πολωνία για να προμηθευτεί το αξιοπρεπές λεξικό του ζεύγους Καμπουρέλη, για παράδειγμα. Ή να το παραγγείλει μέσω Ίντερνετ, φυσικά. Υπάρχουν βέβαια και τα on-line δωρεάν λεξικά, κι αυτά ακόμη θα μπορούσαν να βοηθήσουν. Το να συμβουλευτεί κάποιος έναν από τους πολλούς Πολωνούς που ζουν στην Ελλάδα, θα ήταν επίσης μια κάποια λύση. Όλες αυτές οι λύσεις μπορεί να ακούγονται πολύπλοκες ή χρονοβόρες, όμως ποιος θα προτιμούσε να κάνει απλά μια πρόχειρη και γεμάτη λάθη μεταφραστική δουλειά; Στην περίπτωσή μας δυστυχώς αυτή ήταν η επιλογή του κυρίου Βλαβιανού. Χωρίς -από ότι φαίνεται, τουλάχιστον- την παραμικρή αντιπαραβολή με το γνήσιο πολωνικό κείμενο, μετέφρασε απευθείας από τα Αγγλικά. Το να μεταφράζεις όμως από τη μετάφραση, ακόμη και στην περίπτωση «σταράτου» λόγου, όπως είναι αυτός του Zbigniew Herbert, ε, αυτό είναι πια σπασμένο τηλέφωνο. Στο τέλος δεν απομένει πια τίποτα που να θυμίζει το αρχικό ποίημα. Το καλό είναι όμως ότι ο Βλαβιανός μας παραθέτει τουλάχιστον δίπλα στο ελληνικό κείμενο την αγγλική μετάφραση… ούτε λόγος όμως για το πρωτότυπο! Έτσι, παρακάτω θα δούμε κάποια φρικτά λαθάκια και παρανοήσεις σε σχέση με την αγγλική μετάφραση, που δε θα γίνονταν αν ο κ. Βλαβιανός είχε ρίξει μια ματιά και στο αυθεντικό κείμενο στα Πολωνικά.

Δεν θέλω να πω σε καμία περίπτωση ότι το βιβλίο είναι άχρηστο , ή ότι η μετάφραση (ακόμη και με τα -κάποτε χοντρά, είν’η αλήθεια- λάθη της) δεν έχει θετικά στοιχεία. Η επιλογή των ποιημάτων είναι αντιπροσωπευτική, όπως με διαβεβαιώνει «πολωνική πηγή» που ξέρει καλά το έργο του Herbert. Σίγουρα είναι μια αξιόλογη δουλειά που προσφέρει πολλά σε όποιον θέλει να έρθει σε μια πρώτη γενική επαφή με το μεγάλο Πολωνό ποιητή. Γιατί για μια δεύτερη ματιά λίγο πιο βαθειά, θα χρειαστεί να δει κανείς το πρωτότυπο, ακόμη κι αν δεν ξέρει τη γλώσσα. Και βέβαια, αυτό το τελευταίο θα ήταν απαραίτητο, ακόμη και αν ο Βλαβιανός είχε κάνει την ιδανική μετάφραση, ή τέλοσπάντων για να το θέσω πιο μετριοπαθώς, αν δεν είχε κάνει τόσα πολλά λάθη, μερικά από τα οποία θα δούμε παρακάτω.

Το 1983 ο Zbigniew Herbert κυκλοφορεί στο Παρίσι τη συλλογή Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze (Report from a Besieged City and Other Poems).
Από αυτή τη συλλογή είναι το ποίημα Pan Cogito o cnocie, (ο κύριος Cogito περί αρετής.)
Παραθέτω το ποίημα στα πολωνικά, την αγγλική μετάφραση των John και Bogdana Carpenter και την ελληνική του Χ. Βλαβιανού.
Μετά, αρχίζω το κράξιμο.
Δεν κρατάω το πολυτονικό σύστημα του κ. Βλαβιανού, αυτή είναι δική του (αισθητική, φαντάζομαι) επιλογή.

Pan Cogito o cnocie

1
Nic dziwnego
że nie jest oblubienicą
prawdziwych mężczyzn

generałów
atletów władzy
despotów

przez wieki idzie za nimi
ta płaczliwa stara panna
w okropnym kapeluszu Armii Zbawienia

wyciąga z lamusa
portret Sokratesa
krzyżyk ulepiony z chleba
stare słowa

– a wokół huczy wspaniałe życie
rumiane jak rzeźnia o poranku
prawie ją można pochować
w srebrnej szkatułce
niewinnych pamiątek

jest coraz mniejsza
jak głos w gardle
jak brzęczenie w uchu

2
mój Boże
żeby ona była trochę młodsza
trochę ładniejsza

szła z duchem czasu
kołysała się w biodrach
w takt modnej muzyki

może wówczas pokochaliby ją
prawdziwi mężczyźni
generałowie atleci władzy despoci

żeby zadbała o siebie
wyglądała po ludzku
jak Liz Taylor
albo Bogini Zwycięstwa

albo od niej wionie
zapach naftaliny
sznuruje usta
powtarza wielkie – Nie

nieznośna w swoim uporze
śmieszna jak strach na wróble
jak sen anarchisty
jak żywoty świętych

Mr. Cogito on Virtue (αγγλική μετάφραση, Τζ & Μπ Καρπεντερ)

I

It is not at all strange
she isn’t the bride
of real men

of generals
athletes of power
despots

through the ages she follows them
this tearful old maid
in a dreadful hat from the Salvation Army
she reprimands them

she drags out of the junkroom
a portrait of Socrates
a little cross molded from bread
old words

–while marvelous life reverberates all around
ruddy as a slaughterhouse at dawn

she could almost be buried
in a silver casket
of innocent souvenirs

she becomes smaller and smaller
like a hair in the throat
like a buzzing in the ear

2

my God
if she was a little younger
a little prettier

kept up with the spirit of the times
swayed her hips
to the rhythm of popular music

maybe then she would be loved
by real men
generals athletes of power despots

if she took care of herself
looked presentable
like Liz Taylor
or the Goddess of Victory

but an odor of mothballs
wafts from her
she compresses her lips
repeats a great–No

unbearable in her stubbornness
ridiculous as a scarecrow
as the dream of an anarchist
as the lives of the saints

Ο κ. Cogito περί αρετής (ελληνική μετάφραση, Χ Βλαβιανός)

I

Δεν είναι διόλου παράξενο
που δεν υπήρξε η νύφη
αληθινών ανδρών

στρατηγών
αθλητών της εξουσίας
τυράννων

μέσα στους αιώνες τους ακολουθεί
αυτή η μεμψίμοιρη γεροντοκόρη
φορώντας ένα φρικτό καπέλο του Στρατού Σωτηρίας
τους επιπλήττει

ανασύρει από το παλιατζίδικο
ένα πορτραίτο του Σωκράτη
ένα σταυρουδάκι από ζυμάρι
ξεχασμένες λέξεις

-καθώς η υπέροχη ζωή σφύζει παντού
ροδοκόκκινη σαν σφαγείο την αυγή

θα μπορούσε ως και να ενταφιαστεί
σε μια ασημένια κασετίνα
με αθώα ενθύμια

έτσι καθώς μικραίνει και μικραίνει
σαν τρίχα στο λαρύγγι
σαν βόμβος στο αυτί

2

Θεέ μου
αν ήταν λίγο πιο νέα
λίγο πιο όμορφη

αν συμβάδιζε με το πνεύμα της εποχής
λίκνιζε τους γοφούς της
στον ρυθμό της λαϊκής μουσικής

ίσως και νά ‘χε αγαπηθεί
από αληθινούς άνδρες
στρατηγούς αθλητές της εξουσίας τυράννους

αν φρόντιζε τον εαυτό της
ήταν πιο εμφανήσιμη
σαν τη Λιζ Ταίηλορ
ή τη Θεά της Νίκης

αλλά το κορμί της αναδίνει
οσμή από ναφθαλίνη
σφίγγει τα χείλη της
επαναλαμβάνει ένα μεγαλοπρεπές – Όχι

αφόρητη στο πείσμα της
γελοία σαν σκιάχτρο
σαν το όνειρο του αναρχικού
σαν τον βίο των αγίων

Ο κ. Issipap περί μεταφραστικής αρετής ή
Κράξιμο σε ρυθμούς λαϊκής μουσικής αγοράς!

ω Δία κι εσείς Μούσες πονηρές,
από πού ν’αρχίσω;

ας αρχίσω από τη μουσική…

λέει ο Herbert:
kołysała się w biodrach
w takt modnej muzyki

μεταφράζουν οι Carpenter:
[if she]
swayed her hips
to the rhythm of popular music

και ο Βλαβιανός:
[αν]
λίκνιζε τους γοφούς της
στον ρυθμό της λαϊκής μουσικής

modna σημαίνει μοδάτη, fashionable.
Και ο όρος είναι σε κάποιο βαθμό υποτιμητικός.
Σε καμία περίπτωση δε σχετίζεται η λέξη modna με την έννοια του δημοφιλούς και φυσικά επ’ουδενί με την έννοια του λαϊκού.
Από το modna στο popular, έχουμε ήδη χάσει τη μπάλα σε ένα βαθμό.
Όταν όμως η modna muzyka γίνεται λαϊκή μουσική, τότε μας πιάνουν κάτι ελιτίστικες ακαδημαϊκές ανατριχίλες μπουρζουά υπεροψίας άνευ προηγουμένου.
Απλά απρόσεκτος ο κύριος καθηγητής, ή θέλει να δώσει δικά του νοήματα στην ξένη ποίηση;
Μόνον ο ίδιος το γνωρίζει.
Τέτοια αντιμετώπιση της λαϊκής μουσικής, εκτός από αναχρονιστική, είναι και ύποπτη πολιτικά.

Πάμ’ παρακάτ’.
Να τα πάρω τώρα με τη σειρά, για να μην τα πάρω στο κρανίο!

αράδα 8: płaczliwa stara panna γίνεται απλά tearful old maid και πάει… αυτόφωρο για μεμψιμοιρία: η μεμψίμοιρη γεροντοκόρη!!
Μα, όποιος κλαίει, λοιπόν, μέμφεται τη μοίρα;
Στο Βικιλεξικό, για να μην ψάχνω τώρα τους τόμους, βρίσκουμε απλά:

μεμψιμοιρία θηλυκό, η παθητική και μοιρολατρική αντιμετώπιση των γεγονότων με γκρίνια και παράπονα

Και για το tear ful βρίσκουμε στο Apple Dictionary, version 2.0:

tearful |ˈti(ə)rfəl|
adjective
crying or inclined to cry : a tearful infant | Stephen felt tearful.
• causing tears; sad or emotional : a tearful farewell.

Ένα Αγγλο-ελληνικό λεξικό θα ήταν αρκετό για να αποφύγει ο κ. Βλαβιανός τούτη την ανακρίβεια. Το σκότωσε το ποίημα, το ξεκοίλιασε. Μεμψίμοιρη η αρετή, μα τότε γιατί κυνηγάει όλους αυτούς τους στρατηγούς τους αθλητές της εξουσίας και τους τυράννους και τους επιπλήττει; Αφού η μοίρα φταίει για όλα! Άντε τώρα να βγάλεις άκρη, πώς δικαιολογεί ο Βλαβιανός το
«Προσπάθησα να διατηρήσω και στα ελληνικά την απόλυτη καθαρότητα των αγγλικών αποφεύγοντας να χρησιμοποιήσω λέξεις φορτισμένες συναισθηματικά»
που μας γράφει (σε υποσημείωση) στη σελίδα 22 της εισαγωγής!

Πάμ’ παρακάτ’.

αράδα 11: z lamusa έγινε out of the junkroom και κατέληξε, προφανώς από κάποιον τυχερό ρακοσυλλέκτη, στο… παλιατζίδικο!
Η μετάφραση του lamus σε junkroom είναι ήδη προβληματική, γιατί ενώ το lamus είναι σαφώς ο σωρός από σκουπίδια, το junkroom είναι ασαφής έννοια, παίζει ανάμεσα στο σκουπιδότοπο και τη σαβούρα. Τώρα η απόδοση του junkroom στα ελληνικά είναι δύσκολη, γιατί η λέξη είναι δανεισμένη από τα γερμανικά (Rumpelkammer). Σε πολλά αγγλικα λεξικά δεν τη βρήκα καν. Από τα σκουπίδια μέχρι το παλιατζίδικο πάντως, έχει μια απόσταση, όσο να πεις. Ο Herbert ήταν σαφής, αρκεί κανείς να δει τη δική του λέξη. Ο Βλαβιανός απλά τράβηξε για άλλη μια φορά απ’ τα μαλλιά την αφορμή που του δώσανε οι άγγλοι μεταφραστες.

αράδα 14: stare słowa έγινε ορθώς old words αλλά απέκτησε κι άλλες ιδιότητες στην ελληνική εκδοχή: ξεχασμένες λέξεις! Από πού; Απ’το πουθενά!

Έχει κι άάάάάάλλα… αλλά δε σκοπεύω να κάνω όλη τη λίστα εδώ χάμω, ούτε θα αντικαταστήσω εγώ τον επιμελητή έκδοσης που οι εκδόσεις Γαβριηλίδη ξέχασαν να προσλάβουν. Το βιβλίο πάντως το συνιστώ σε όποιον θέλει να αρχίσει να διαβάζει Zbigniew Herbert στα ελληνικά, ελλείψει άλλου!

17/01/2009. γούστα και άλλα.... 5 Σχόλια .

when they kick at your front door…

«Εμείς ορίζουμε ποια βία είναι θεμιτή. Εμείς θα πουλάμε τσαμπουκά, γενικώς.

Εμείς θα χτυμάμε αλύπητα ναρκομανείς, μετανάστες, κινηματίες και όλους τους αλήτες γενικώς. Εμείς θα πυροβολούμε γενικώς και οι σφαίρες μας θα εξοστρακίζονται στα στήθη σας.
Εσείς να σπάτε τζαμαρίες κι εμείς θα σας δικάζουμε με τον τρομονόμο.
Τι; Πυροβολήσατε;
Αυτό είναι έξω από το σχέδιο…
Τώρα είμαστε φοβισμένοι και οργισμένοι.
Έχουμε κάθε κάλυψη από την κοινή γνώμη να σκοτώσουμε καμιά 70αριά από σας τώρα.»

(Απόσπασμα από την παλαιά διαθήκη)

aieee

08/01/2009. επίκαιρα-τραγελαφικά. Σχολιάστε.

Βραβεία Ακαδημίας Αθηνών

…ανακοινώθηκαν προχτές και τα βραβεία της χοντρής και εν χειμερία νάρκη αρκούδας, της γιάφκας των παροπλισμένων διανοητών, της θράκας των «αγαπητών νεκρών», όπως δίκαια τους προσφώνησε κάποτε ο Αντώνης Σαμαράκης, για τη σιωπή τους και την ουσιαστική ανυπαρξία τους στην Ελληνική κοινωνία.
Από τα ανακοινωθέντα βραβεία φαίνεται καθαρά ότι οι άνθρωποι αυτοί που ντυθήκανε το μανδύα του σοφού και μας κοιτάνε πίσω από τα χοντρά τους τα γυαλιά με πλεονεξία και ίσως και λίγη ζήλεια και κακία για το γεγονός ότι ζούμε και αναπνέουμε όσο μπορούμε ελεύθερα, ασχολούνται με τη διαιώνιση μίας ελίτ που αποξενωμένη από την κοινωνία βοηθάει ουσιαστικά μόνο προς μία κατεύθυνση: την παροχή αληθινής παιδείας στους λίγους κι εκλεκτούς, την ανακύρηξη της μη-συμμετοχής σε «σοφή» επιλογή, το διαχωρισμό του επιστήμονα από τις επιπτώσεις της εργασίας του, κτλ… Και φυσικά η πιο άμεση συνέπεια είναι η αποστροφή του κόσμου από τους ακαδημαϊκούς, έτσι ώστε κλεισμένοι μες τη γυάλα τους να κάνουν ανενόχλητοι τη δουλειά τους: να ξύνουν με το γκασμά τ’αρχίδια τους, διαχειριζόμενοι τεράστια ποσά, ένα πραγματικό σκάνδαλο της τάξης Ζαχόπουλου, με το οποίο κανείς ποτέ δεν ασχολείται.
όμως, οι αληθινοί διανοούμενοι είναι πάντα επίκαιροι, αλλιώς δεν είναι διανοούμενοι! Από τους ελάχιστους τέτοιους φωτισμένους ανθρώπους ο πρόσφατα χαμένος Χάρολντ Πίντερ αναφερόταν σε μία τηλεοπτική του διάλεξη σε διάφορα εγκλήματα της αμερικάνικης κυβέρνησης και φυσικά στους κρατούμενους του Γκουαντανάμο… [http://www.tvxs.gr/v2325]

ΓΙΑ ΤΟ ΛΟΓΟ ΑΥΤΟ:

αυθαίρετα και με κουκούλα συστήνεται επίσημα σήμερα η Νέα Ακαδημία Αθηνών Στην Κρακοβία και χωρίς συνεδρίαση αποφασίζει και ανακοινώνει τα παρακάτω βραβεία:

1. Βραβείο εξαιρετικής εγκληματικότητας και χρηματικό έπαθλο 5000 εξοστρακισμένες πέτρες στον ειδικό φρουρό.
2. Βραβείο εξαίρετου ήθους ποινικολόγου και χρηματικό έπαθλο 5000 εξοστρακισμένες πέτρες στο συνήγορό του, κύριο Άλεξ Μοντελοπνίχτερ, εκ Αλεμανίας….
3. Βραβείο απαράμιλλου θράσους και χρηματικό έπαθλο 5000 εξοστρακισμένες πέτρες σε όλους τους υπουργούς για τα σχόλιά τους και ότι κρύβεται πίσω από αυτά (εξαιρετική διάκριση και έπαινος άνευ προκηρύξεως στο Στέφανο Μάνο).
4. Βραβείο βλάσφημης φίμωσης και χρηματικό έπαθλο 5000 εξοστρακισμένες πέτρες στους καναλάρχες και τους δημοσιογράφους τους, για το άψογο μαγείρεμα της σχετικής ειδησεογραφίας.
5. Βραβείο άνευ προκηρύξεως και συμβολικό έπαθλο 5000 οργισμένες γροθιές στον αέρα στους άγνωστους ήρωες της ελληνικής τρομονομίας, τους ζητάδες, τα ματ, τους ειδικούς εκτελεστές και τα άλλα παιδιά που επιτελούν το κοινωνικό τους έργο κάτω από συνθήκες φόβου, καθώς πριν προλάβουν να δολοφονήσουν τρώνε συχνά άδεια εξοστρακισμένα μπουκάλια νερού στο καπό του περιπολικού τους, με αποτέλεσμα να μη μπορούν να κοιμηθούν τα βράδια από την τσαντίλα.
…και βέβαια,
για τους ίδιους τους κυρίους της Πρώην Ακαδημίας Αθηνών,
Βραβείο ανευθυνότητας και αναισθησίας με γενναίο έπαθλο 5000 τάφους για να μπουν μέσα αυτοί και οι όμοιοί τους.

02/01/2009. Uncategorized. 1 Σχολιο.

αισιόδοξες σκέψεις…

πάει ο παλιός ο χρόνος,
ας γιοορτάσουμε παιδιά-ά,
και του χωρισμού ο πόνος,
ας ξυπνήσει την καρδιά!

ένας μεγάλος ήλιος κόκκινος ζεστος πάνω από τα λιγοστά πια χιόνια της Κρακοβίας.

κι ενώ όλοι έχουν σφυρίξει ανακωχή, εγώ αναρωτιέμαι γιατί κουβαλάω ακόμη ολόκληρο το Δεκέμβρη μέσα μου, όπως την πρώτη μέρα. Επειδή δεν ήμουν εκεί; Επειδή δεν πήρα μέρος στη γιορτή; Τα έζησα όλα όμως στιγμή προς στιγμή σα να ήμουν εκεί… Και το ξύπνημα ενός μεγάλου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας, και όχι μόνο των πολύ νέων ανθρώπων, είναι η ελπίδα για το νέο φέτος…

η γιορτινή ατμόσφαιρα και η διάθεση λησμονιάς είναι το πιο εμετικό από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των ημερών. Κοντά στις διμοιρίες που προφυλάσσουν το κακλαμάνειο τερατούργημα, λες και ο Δεκέμβρης βάφτηκε κόκκινος από μας, κοντά στις ευχές των πολιτικών, των ηθικών αυτουργών πολλών εγκλημάτων, κοντά στις υστερίες των ξεβολεμένων καταναλωτών και των προμηθευτών τους, η πρέζα της γιορτινής ατμόσφαιρας είναι θανατηφόρα.

κάποιοι γονείς δε θα ξεχάσουν αυτό το Δεκέμβρη. Κοντά σε αυτούς, τα πιο ευαίσθητα κομμάτια της κοινωνίας και της αντικοινωνίας.

όχι, κύριοι, τούτη η πρωτοχρονιά είναι θλιβερή και οργισμένη. Δε γελά, δε χορεύει, δεν τραγουδά. Τα πυροτεχνήματα μυρίζουν δακρυγόνο και τους φουσκωτούς αγιοβασίληδες να τους φορέσετε υπόθετο.

αυτό είναι το αισιόδοξό μου μήνυμα: επιτέλους, να εορτασμός καλής αισθητικής: μέσα στις φλόγες, όπως ταιριάζει δηλαδή σε αυτές τις περιπτώσεις,

…διότι οι άσκημες πόλεις, όμορφα καίγονται!

καλή χρονιά σε όλους, μακριά από ειδικές σφαίρες, ειδικούς «φίλους» μασκαρεμένες τσιριμόνιες και άλλα κακά πράγματα!

το 2008 έφυγε, μπορούμε να τραβήξουμε το καζανάκι…

01/01/2009. Uncategorized. 2 Σχόλια .